کاکتوس

کاکتوس در ابتدا تنها در شمال و جنوب و نواحی مرکزی امریکا رشد می‌‌کرد اما امروزه در بسیاری از مناطق گرم و خشک جهان توسط مردم پراکنده شده کاکتوس طی طوفانهای ناگهانی آب ذخیره کرده و آب ذخیره شده را طی ماه‌های خشکسالی به مصرف می‌‌رساند بیشتر کاکتوسها ریشه‌های عمیقی داشته و ساقه شبکه مانندی دارند که به‌عنوان منبع ذخیره آب عمل می‌کنند ساقه کاکتوس توسط تیغ‌هایی محافظت می‌‌شود کاکتوسها برگهای خیلی کوچکی داشته و یا اصلاً برگ ندارند.

 زیر خانواده های کاکتوس

کاکتوس‌ها به سه زير خانواده تقسيم مي‌شوند:

-زير خانواده پرسکيه Pereskia ؛

-زير خانواده اوپنسيه Opuntia ؛

- زير خانواده سرئه Cerea

توجه داشته باشيد كه تعدادي از كاكتوس‌ها مثل اكينو كاكتوس و ... در اين طبقه‌بندي قرار نمي‌گيرند.

 زير خانواده پرسکيه Pereskia

تنها كاكتوس برگ‌دار در اين زير خانواده جاي مي‌گيرد. گياه پرسکيه برگ‌هايي شبيه برگ مرکبات به رنگ‌هاي متنوع دارد و گل‌هاي سفيد آن شبيه به گياهان خانواده رزاسه است. اين کاکتوس در خاک‌هاي متوسط تا معمولي باPH حدود 5/6 – 5/7 نگهداري مي‌شوند و قلمه‌هاي ساقه اين گياهان براحتي در ماسه ريشه‌دار مي‌شوند (براي تكثير مشكلي ندارند).

زير خانواده اوپنسيه Opuntia

کاکتوس‌هاي اوپنسيه به فارسي كاكتوس‌هاي راكتي ناميده مي‌شوند. كه در برگيرنده انواع کاکتوس‌هاي برگ پهن، راکتي، زرد، راکت درشت و کوچک هستند. اين دسته از کاکتوس‌ها گاهي در مناطق گرمسيري ميوه‌هاي خوراکي توليد مي‌کنند كه مصارف دارويي دارد.

 زير خانواده سرئه Cerea

 

 

کاکتوس نوع ساگوارو.

کاکتوس‌هاي کشيده و مخروطي در زير خانواده سرئه قرار دارند. اين دسته از کاکتوس‌ها در مناطق سردسيري در فضاي گلخانه‌ها قابل حفاظت و نگهداري مي‌باشند. اين گياهان بدليل خارهاي گزنده و حساسيت‌زا ايجاد مشكل مي‌كنند پس در منازل از دسترس بچه‌ها دور نگه داريد. ماميلاريا از جمله کاکتوس‌هاي كوچك و ريز هستند که گل دهي منظم هر ساله دارند. اين کاکتوس بسيار کوچک و داراي فرم دايره‌اي کوچک هستند. گياه گي توپس که به کاکتوس شباهت دارد عيناً شبيه يک تخته سنگ است که از وسط آن يک گل خارج شده است (شبه كاكتوس).

 پرورش كاكتوس‌ها

تركيب خاکي كاكتوس‌ها، بايد شني رسي و درصد بيشتري از شن يا سنگريزه باشد. کاکتوس‌ها آبياري منظم و با فواصل بيش از گياهان معمول نياز دارند و بسته به سرعت رشد و فصل، تعداد و فواصل آبياري تنظيم مي‌شود. کاکتوس‌ها در مناطق گرم و پر نور رشد مي‌کنند زيرا بومي آمريکاي لاتين هستند. كاكتوس‌ها به نور زيادي احتياج دارند و در محيط‌هاي كم نور معمولاً رشد علفي مي‌كنند و منظره ظاهري آن‌ها از حالت کاکتوس بودن خارج مي‌شود.

تکثير کاکتوس‌ها

- جنسي؛ - غير جنسي. بعضي از کاکتوس‌ها نظير ماميلاريا گل دهي منظم هر ساله دارند. بذر سياه رنگ کوچک توليد مي‌کنند. بعضي ديگر از کاکتوس‌ها نظير زيئو کاکتوس که گل‌هاي بسيار کم دوامي دارند توليد بذر کمتري مي‌كنند.

 تکثير بذري کاکتوس‌ها

عموم کاکتوس‌ها بذرهاي بسيار ريز با قوه ناميه نسبتاً کوتاه دارند. نكات مهم در کشت بذري کاکتوس: - بذرها قوه ناميه مناسبي داشته باشند؛ يعني تعداد جوانه زني گياه در زمان معين به اندازه قابل قبول باشد؛ نحوه کشت طوري باشد که بذرهاي ريز بتوانند جوانه بزنند. بنابراين کاکتوس‌ها را در سبدهاي پلاستيکي کم عمق با يک خاک بسيار سبک (ترجيحا پيت ماس) کشت مي‌کنند. آبياري بسترهاي کشت در پاي گياه انجام مي‌گيرد، يا اينکه سبدها را در ظرف‌هاي آبي قرار داده که بتدريج آب را جذب مي‌کند و گياه و بذرها مرطوب شده و بعد جوانه مي‌زنند. مثل هر گياه ديگر بذركاري باعث طولاني شدن زمان رشد و نمو و بلوغ گياه مي‌شود.

تکثير رويشي کاکتوس

عمده‌ترين تکثير رويشي کاکتوس‌ها روش کاتينگ Cutting يا قلمه زدن است. قلمه زدن در كاكتوس به فصل بستگي دارد و بهترين فصل براي آن اوايل تابستان مي‌باشد. بطوري كه آن‌ها را در يک بستر سبک و محيط با رطوبت کافي با آبياري منظم کشت مي‌کنند. اما قبل از اينکه قلمه‌ي کاکتوس مخصوصاً کاکتوس‌هاي گوشتي نظير سرئوس‌ها وارد بسترهاي کشت شوند بايد شيرابه گياه را قطع کرد. براي انجام چنين عملي قبلاً قطعات جدا شده يا قلمه‌هاي کاکتوس را به مدت چندين ساعت در معرض تابش مستقيم آفتاب در تابستان قرار مي‌دادند تا اينکه جريان شيرابه قطع مي‌شد و سپس اقدام به کشت آن مي‌کردند. اما امروزه با توجه به اينکه ريشه‌دار کردن گياهان در کمترين زمان حائز اهميت است قلمه ها را در آب ولرم حدود 45 درجه سانتي گراد قرار مي دهند. که در نتيجه جريان شيرابه قلمه ها قطع مي شود.سپس آنها زا در بستر کاشت قرار مي دهند وکار ديگري که بيشتر به‌عنوان يک هنر به نظر مي‌رسد عمل پيوند يا گرافتينگ Grafting در کاکتوس است. آنچه مسلم است سرئوس‌ها يا کاکتوس‌هاي مخروطي، پايه‌هاي بسيار خوبي براي بيشتر ماميلارياها يا اوپنسيه‌ها هستند.

میوه کاکتوس

امروزه میوه کاکتوس به عنوان میوه درجه اول در بعضی از کشورها مورد علاقه مردم است. کشور مراکش به عنوان یکی از بزرگترین صادرکننده این میوه است که مناطق وسیعی را در این کشور در بر گرفته است.

   کاکتوس شبنم خورشیدی

 

 

موطن اصلی شبنم خورشید شرق آمریکا است اما در همه‌جای دنیا یافت می‌شود. شبنم خورشید گیاهی گوشتخوار است. به‌طور کلی گیاهان اسید آمینه‌ها را از طریق خاک جذب و تبدیل به پروتئین می‌کنند اما گیاهان گوشتخوار مستقیماً پروتئین مصرف می‌نمایند. آن‌چه در شبنم خورشید جالب است اینست که این گیاه با حشره سوپ تهیه کرده سپس آن را میل می‌کند! شبنم خورشید ابتدا آنزیم چسبناکی ترشح نموده که باعث می‌شود پای حشره روی برگ گیاه بچسبد سپس گیاه آرام آرام شروع به هضم حشره همراه با برگ می‌نماید.
در واقع برگ به سمت بالا لوله شده و ذرّه ذرّه آب می‌شود و سپس همراه حشره مانند یک سوپ سبزیجات توسط گیاه خورده می‌شود. پس از میل کردن سوپ، گیاه مجدداً برگ تازه‌ای به وجود می‌آورد. شبنم خورشید ازت مورد نیاز خود را از مگس و پشه دریافت می‌کند. یک پشه یا مورچهٔ کوچولو به‌عنوان غذا برای گیاه کافیست!

این گیاه برای قرار دادن پشت پنجره‌های شمالی و جنوبی مناسب است. مکان نگهداری نباید کم‌نور باشد. آبیاری در گلدانی که زهکشی دارد هفته‌ای دو الی سه مرتبه مناسب است. در صورتی‌که در ظرفی بدون زهکشی آن را بکاریم هر ۶ ماه یک‌بار آبیاری کافیست و کشت بافت امکان‌پذیر است که به دلیل مشکل بو از توضیح آن صرف‌نظر می‌نمايند

 تیره کاکتوس

 تیره کاکتوس (Cactaceae) ، گیاهانی گوشتی ، دارای شکل ظاهری بسیار متفاوت با گلهای کاسه گلی ، واجد پرچمهای متعدد و افزایش یافته است و اقلا 5 برچه پیوسته به صورت تخمدان زیرین و تمکن کناری دارند.میوه سته و محتوی دانه‌هایی با جنینی کمانی و خمیده همراه با پریسیوم است. کاکتاسه‌ها معمولا گیاهان بیابانی و مخصوص مناطق کویری آمریکایی گرمسیری و بویژه مکزیک هستند. تیره کاکتاسه دارای 20 جنس و بیش از 1000 گونه است. 



 
اختصاصات دستگاه رویشی 

گیاهانی گوشتی هستند که با محیط خشک بیابانی و کویری کاملا سازش یافته‌اند. در ساختار و بافتهای درونی ، اندامهای هوایی بویژه در ساقه ، سازمانی کامل برای ذخیره آب در سلولهای درشت خود دارند. ساقه متورم ، گوشتی آبدار این گیاهان فاقد برگ است و به جای آن خارهایی هستند که ظاهرا منشا برگی دارند. 

اختصاصات دستگاه زایشی 

گلها نرماده ، منفرد و غالبا بسیار درشت هستند و چون در فصل مرطوب و هنگام بارندگی ظاهر می‌شوند، بنابراین هیچگونه اختصاصات بیابانی یا کویری در آنها دیده نمی‌شود و غالبا منظم و کامل هستند. تعداد قطعات گل مانند کاسبرگ‌ها ، گلبرگ‌ها و پرچم ها همیشه نامشخص و همه آنها در امتداد یک مارپیچ قرار دارند. پرچه ها 4 یا 5 عدد و در امتداد استقرار مارپیچی سایر قطعات گل قرار دارند و علاوه بر پیوستگی با این قطعات با یکدیگر نیز متحد می‌شوند.


 


بنابراین تخمدانی زیرین غیرآزاد و متصل را بوجود می‌آورند که سایر قطعات گل در بالای آن قرار دارند. برچه‌ها باز هستند ولی لبه آنها بر هم متصل شده تخمدانی تک‌خانه با تمکن کناری را تشکیل می‌دهند. تخمکهای فراوان ، واژگون ، آویخته و بطور معلق در انتهای بند درازی قرار دارند که هنگام رسیدن غالبا منشعب شده و گسترش می‌یابند. خامه آزاد و میوه به صورت سته‌ای آبدار و گوشتی است. 

کاکتوس در حقیقت شتر دنیای گیاهان است. زیرا آب و مواد غذایی را در خود ذخیره نموده و برای روزهای کم غذایی و کم آبی به مصرف میرساند.و در مقابل گرما و خشکی و کم غذایی مقاومت خوبی را از خود نشان میدهد.بطور کلی آب مازاد در تنه و برگهای گیاه ذخیره میشود و گاهی تا یکسال در مقابل خشکی از خود مقاومت نشان میدهد.آنهایی که آب را در برگها ذخیره میکنند دارای برگهای مویی میباشند که این موها مانع تبخیر آب از سطح برگ می شود.
کاکتوسها دارای گونه های فراوانی هستند که آنها را به سه گروه تقسیم میکنند . پرسکیازها که دارای برگ و ساقه می باشند وگروه دوم اپفیتها وگروه سوم کاکتوسهای بیابانی که دو گروه آخر فاقد برگ یا برگهای بسیار کوچک می باشند.
تمام کاکتوسها خار دار نیستند و همگی دارای سلولهایی با روزنه های هوایی در سطح پوست میباشند. زندگی این گیاه بر اساس خشکسالی ، کمبود مواد غذایی و گرمای شدید تابستان بنا شده است و در گرمای فصل تابستان گیاه به خواب میرود و هوای خنک موجب به گردش در آمدن شیره گیاهی و ایجاد گل می شود.
برای آشنایی بهتر با کاکتوسها آنها را به دو دسته کاکتوسهای بیابانی و کاکتوسهای جنگلی تقسیم می کنیم.
1- گروه کاکتوسهای بیابانی :
بومی منطق گرم و بیابانی هستند و بر عکس اسم آنها فقط تعداد محدودی می توانند در بستر شنی و سنگلاخ زندگی کنند . صدها گونه از کاکتوسها جزء این گروه هستند و اغلب آنها از طریق قلمه تکثیر می یابند و در ماههای مهر تا اسفند احتیاج به آبیاری ندارند و در تمام مدت احتیاج به نور مستقیم خورشید دارند و در غیر این صورت قادر به تولید گل نخواهند بود .
2- گروه کاکتوسهای جنگلی :
این گروه بومی منطق گرم و جنگلی استوایی بوده و روی تنه درختان جنگلی به صورت اپیفیت زندگی میکنند .این گیاهان کمتر جنبه زینتی داشته و با برگهای پهن و ساقه های رونده آنها را میتوان شناخت .در زمستان برخی از آنها احتیاج کمی به آبیاری دارند و در تابستان هم بایستی از تابش مستقیم آفتاب محفوظ بماند .

 

طرز نگهداری کاکتوس بیابانی :

·درجه حرارت :درجه حرارت مود نیاز در فصل بهار تا پاییز 14 تا 21 درجه و در زمستان آنرا به داخل آپارتمان و در محل پر نوری که درجه حرارت حدود 15-10 درجه باشد ، منتقل میکنند.
· آبیاری : در ماه فروردین مقدار آبیاری را افزایش داده و از خرداد به بعد آبیاری بطور متوسط انجام میپذیرد .در هر صورت بین دو آبیاری بایستی سطح گلدان نسبتا خشک شود و در اواخر تابستان آب آنرا کم کردهو از مهر ماه به بعد آب آن قطع می شود و فقط در مواقعی که گیاه ممکن است چروک بردارد اقدام به آبیاری سبک میکنند. چنانچه آب محلی سنگین است بایستی از آب باران استفاده کرد .
· تغییر گلدان :گیاهان جوان را در فروردین هر سال تغییر گلدان میدهند ، ولی گیاهان بزرگ احتیاج به تغییر گلدان ندارند . فقط در مواقع ضرورت گلدان آنرا به گلدان بزرگتری که تنها دو سانت از گلدان قبلی بزرگتر باشد تبدیل میکنند . در مورد اپیفیلوم نبایسیتی گلدان را تعویض نمود زیرا در صورتی گل میدهد که ریشه متراکم باشد .
· تکثیر: قلمه های برگی یا جوانه های کناری آن بخوبی ریشه میدهند. هنگام قلمه زدن بهار و تابستان است و باید توجه کرد ( نکته مهم در تکثیر )که قلمه را بایستی به مدت سه تا چهار روز در هوای آزاد نگهداشته و حتی قلمه های بزرگ را یک تا دو هفته نگهداشته و در بستر شن و خاک و برگ پوسیده که در زیر بستر ، کود پوسیده و خاک و شن ریخته شده ، قلمه می زنند .
روش دیگر تکثیر به وسیله بذر است که در حرارت 21 تا 25 درجه در بهار کاشته می شود.

 

کاکتوس عید پاک

 

 كاكتوس عيد پاك CACTUS de Paques ، جنسي از خانواده كاكتوس ها Cactacees ميباشد كه بلندي آن در انواع مختلف به 30 سانتيمتر ميرسد ..

كاكتوس عيد پاك CACTUS de Paques ، جنسي از خانواده كاكتوس ها Cactacees ميباشد كه بلندي آن در انواع مختلف به 30 سانتيمتر ميرسد

ساقه آن صاف ، بند بند و بصورت برگچه هائي كه بدنبال هم امتداد پيدا كرده اند بنظر ميرسد .

اين برگچه ها بطول 4 و عرض 2 سانتيمتر رنگ آنها سبز زيتوني تيره و داراي برجستگي مياني در امتداد بندها بوده ، گلهاي بسيار زيباي استكاني باندازه 5/2 تا 4 سانتيمتر كه در رأس برگچه هاي انتهائي ظاهر ميشوند .

ساقه در امتداد بصورت پنجه اي منشعب شده و با گلهاي دلپذير و متمايل بسمت زمين خود مجموعه اي زيبا را تشكيل ميدهند .

از آنجا كه گلهاي  قرمز اين كاكتوس تقريبأ همزمان با عيد پاك مسيحيان ظاهرميشود به آن كاكتوس عيد پاكCACTUS de Paques ميگويند .

در پايان فصل گل لازم است گياه را با گلدان در نقطه سايه دار باغچه كاشته مرتبأ به آن آب بدهند . تا شروع فصل سرما يعني اواسط پائيز آنرا در اين وضعيت نگه داشته هفته اي يكبار نيز به آن كود مايع داده شود .

در اين هنگام گلدان را از خاك بيرون آورده آنرا به مكان خنكي در داخل منزل منتقل سازند . آب مورد نياز گياه در اين زمان در حد متوسط ميباشد. بايد دقت شود كه حرارت محيط از 5 تا 10 درجه سانتيگراد بيشتر نوسان نكند . اين شرايط را تا زمستان بعد حفظ نمايند .

در زمستان از ميزان آب باز هم بكاهند تا شروع بهار و زمانيكه جوانه ها ظاهر شوند . از اين پس بر مقدار آب افزوده گلدان را به محل گرمتري منتقل كنند . پس از گل دادن ميتوان گياه را به گلدان بزرگتري كه محتوي خاك سبك باشد منتقل كرد .

 

انواع مختلف :

1 ـ كاكتوس عيد پاك قرمز : اصل اين گونه از جنوب كشور برزيل است .

 ساقه هاي نواري صاف و بند بند آن سبز تيره و متمايل به مسي ، بطول 4 و عرض 2 سانتيمتر ميباشند .

گلهاي قرمز درخشان استكاني شكل دارد .

2 ـ كاكتوس عيدپاك صورتي : اصل آن از جنگلهاي برزيل است . گلهاي آن صورتي ميباشد .

3 ـ كاكتوس عيدپاك هيبريد hibrid CACTUS de Paques : با گلهاي گلي رنگ